Ruhsal bozukluklar ve zihin, sinir sistemi için kullanılan, sarı çiçekli, hoş kokulu, parfüm yapımında da kullanılan bitkiler arasında en faydalı olanıdır. Sarı kantaron.

Sarı Kantaron Çiçeği (Hypericum perforatum) tarla, yol ve orman kıyılarında, tepelerde ve çayırlarda Temmuz’dan Eylül’e kadar çiçeklenen bir bitkidir. Ülkemizde binbirdelik otu, sarı kantaron, kılıç otu, mayasıl otu ve koyunkıran olarak da bilinir.

Bitkinin mutluluk hormonu olarak adlandırılan serotonin ile birlikte dopamin ve norepinefrin hormonlarının salgılanmasını sağladığı aktarılır. Çay olarak hazırlanmasında hypericin etkin maddenin suya geçmediği ve fayda sağlamadığı bilinmektedir. Bu yüzden tablet formunun etkili olup olmadığı gözlemlenmelidir. Yol kenarlarından rastgele toplanması ve bilinçsizce tüketilmesi sağlık açısından risklidir; çünkü ağır metaller arasında ilk sıralarda yer alan kadmiyum, yol kenarlarında yetişen kantaronun bünyesinde yoğun olarak bulunmaktadır.

Kullanılan Kısımları

Çiçeklenme döneminde bitkinin çiçek ve tomurcukları veya tüm toprak üstü kısımları toplanarak hemen kurutulduktan sonra kullanılır. Geçmiş tarihlerde sarı çiçekleri toplanarak güneş ışığı alan bir yerde zeytinyağında bekletilir, bu yağ kırmızı renk aldıktan sonra yara iyileştirici olarak kullanılırdı.

Özellikleri

  • Son zamanlarda Amerika ve Avrupa'da en çok satılan bitkilerden biridir.
  • Hiperisin ve psödohiperisin gibi bileşikler bitkinin karakteristik bileşenleridir.
  • Çay şeklinde ve hazır tablet veya kapsül halinde preparatları mevcuttur.

Kullanım Alanları

  • Hafif ve orta şiddette depresyonlarda alternatif bir antidepresan olarak önerilmektedir.
  • Menopozun oluşturduğu ruhsal bozuklukları önlemek için uygun bir bitki olarak görülmektedir.
  • Alkol, nikotin ve kafein gibi maddelerle oluşan bağımlılıkların tedavisinde yararlı olabileceğine dair deneysel kanıtlar bulunmaktadır.
  • Melatonin salınımını arttırarak uykuyu güçlendirdiği bildirilmiştir.
  • Düşünsel yoğunlaşmayı arttırdığı ve kavrama yeteneğini geliştirdiği rapor edilmiştir.
  • Antiviral ve antibakteriyel etkileri vardır.
  • Antienflamatuvar etkisi vardır.
  • Prostata karşı faydalıdır.
  • Vitiligo tedavisinde yardımcı olarak anılmaktadır.
  • Ülser tedavisinde de etkili olduğu rapor edilmiştir.
  • İshal, romatizmal ağrılar, çocukların gece işemeleri ve gut hastalığında halk arasında kullanılmıştır.
  • Sarılık hastalığına karşı ve yara iyileştirici olarak kullanılmıştır.
  • Safra salgısını uygun yönde etkileyerek sindirim sistemini rahatlatabilir.
  • Kronik yorgunluk sendromu, uykusuzluk, menopoz dönemi sıkıntısı, stres ve gerginliklerde etkili olabilir.
  • Kanser tedavisinde, özellikle tümörlerin damarlanmasını önlemede etkili olduğu söylenmektedir.
  • İyi huylu tümörlerin küçültülmesinde ve büyümesini engellemekte kullanılır.
  • Binbirdelik otu çayı, sinirsel yüz ağrılarında ve ishale karşı kullanılmaktadır.
  • Tentürü, sinirsel rahatsızlıklarda, nevrozlarda, uykusuzlukta ve sinir yorgunluklarında kullanılır.
  • Uyuşturucu bağımlılıklarında da çok etkili olduğu ifade edilmiştir.
  • Kantaron yağı ağrı kesici, iltihap önleyici ve iyileştirici özellikleriyle en iyi yara yağlarından biri olarak görülür.

Yan Etkiler ve Etkileşimleri

  • Kanser tedavisi gören hastaların kullanmaması gerekir.
  • Hamilelerde kullanılması yeterli klinik çalışma olmadığı için önerilmez.
  • Açık tenli kişilerde bitki kullanımı sırasında ışığa karşı hassasiyet oluşabilir.
  • Bazı hastalarda sindirim bozukluklarına neden olmuştur.
  • Bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara sebep olabilmektedir.
  • Çeşitli ilaçlar ile olumlu ya da olumsuz etkileşimleri olabilmektedir.
  • Yan etki veya etkileşim durumlarında kullanımı kesmek gerekir.

Kullanım Biçimleri

Çay hazırlamak: 1 tatlı kaşığı dolusu bitki, orta boy 1 su bardağı kaynamış suya eklenir ve 3-4 dakika demlendikten sonra süzülür. Yukarıda belirtilen durumlarda günde 1-2 bardak içilir.

Kantaron yağı hazırlamak: Güneşli havada toplanmış çiçekler gevşek biçimde bir şişeye doldurulur ve üstüne sızma zeytinyağı eklenir. Zeytinyağı çiçekleri örtmelidir. 3-5 gün boyunca kapağı açık tutulur, sonra kapatılıp 4-5 hafta güneşte bekletilir.

Kantaron tentürü hazırlamak: 1 litre konyağın içine, güneşte toplanmış ve ince kıyılmış 2 avuç bitki eklenir. Şişe 14 gün boyunca güneşte bekletilir ve arada bir çalkalanır.

Sarı kantaron ekstresi: Özellikle Avrupa ve Amerika'da, bitkinin çiçek, yaprak ve saplarından elde edilen kapsül şeklindeki ekstresi de kullanılmaktadır.