Adaçayı yağı, acı elma yağı olarak da bilinir; bitki tohumlarının elmaya benzetilmesinden dolayı bu isim verilmektedir. Meryem Ana'nın kadın hastalıklarında kullandığına inanıldığından "Tanrının bitkisi" olarak da tanınır. Mikrop kırıcı ve antiseptiktir; tıpkı antibiyotikler gibi sürekli kullanım için değildir. Hamilelere, ergenlik dönemindeki gençlere ve çocuk sahibi olmak isteyenlere tavsiye edilmez. Hastalık döneminde ve soğuk algınlığında bir-iki fincan içilebilir.

Adaçayı Yağının Faydaları

  • Hoş kokusu zihin açıcıdır; aromateraopide kullanılır. Bir bardak suyun içine 7-8 damla damlatılarak kalorifer üzerine konulur.
  • Kokusu astım hastalarında nefes açıcıdır.
  • Yara iyileştirici, kas gevşetici ve kramp çözücüdür.
  • Haricen teri kesici olarak kullanılır; aşırı terleme ve kötü kokuları önler.
  • Bebeklerin gaz şikayetlerinde sulandırılarak masaj yapılır; ancak bebek cildini tahriş edebilir.
  • Sivilcelerde mikrop kırıcı özelliği sayesinde kullanılır; su veya yağ formunda uygulanabilir.
  • Cildi dolgunlaştırır ve gözenekleri sıkılaştırır.
  • Ayak kokusu ve mantarında haricen kullanılır.
  • Diş eti sorunlarında ve ağız içi bakterilerine karşı gargara olarak kullanılır.
  • Saç kepeği ve mantarında faydalıdır.
  • El ve ayak terlemelerinde haricen kullanılır.
  • Bademcik iltihabı için gargara olarak uygulanır.

Adaçayı Hakkında

Adaçayının İtalyancası "sağlık" demektir. Tarih boyunca tüm toplumlar tarafından kullanılmış ve ölümsüzlüğün bitkisi olarak bilinmektedir. Salgın hastalıklarda antibakteriyel olarak kullanılmıştır. Büyücüler tarafından bolluk ve bereket getirdiğine inanılarak tercih edilmiştir. Evdeki mikropları da kırdığı için sağlığa katkısı büyüktür; çalışma gücünü artırır.

Evde tütsüsünün yapılması mikrop kırıcıdır. Dolapların içine veya kuru gıdaların yanına yapraklarını yerleştirmek böceklenmeyi engeller. Adaçayıyla yapılan sirke için üzüm sirkesinin içine taze yapraklar konulup bekletilir; mikrop kırıcı ve ağrı giderici özelliği vardır. Yemeklere katılan yapraklar thujonu sayesinde mikrop kırıcıdır; özellikle soslar ve mayonezde çiğ yumurtanın salmonella riski taşımaması için kullanılır.

Emzirme bırakıldıktan sonra göğüslerde biriken sütün kesilmesi ve kist oluşumunu engellemek için kullanılır. Menopoz dönemi gerginliğine faydalıdır. Göğüs kistlerinde haricen uygulanır.

Bitkinin Özellikleri

Adaçayı (Salvia officinalis), dişotu ve meryemiye adlarıyla da tanınır. 30–70 cm boyundaki bitkinin menekşe renkli çiçekleri halka dizilişlidir. Karşılıklı konumlu beyaz keçeli yaprakları gümüş gibi parıldar ve acımtırak, ıtırlı bir koku yayar. Bahçe adaçayı güneşli bir yerde yetiştirilmelidir; dona karşı duyarlı olduğundan kış boyunca çam dallarıyla örtülmesi önerilir. Ülkemizde İzmir bölgesinde yetiştirilmektedir.

Bir başka tür olan çayır adaçayı (Salvia pratensis), çayırlarda, bayırlarda ve meralarda yetişir. Mavi-menekşe renkli çiçeklerinin pırıltısı uzaklardan seçilebilir. Anadolu adaçayı olarak da bilinen bu tür, batı ve güneybatı Anadolu'da bol olarak bulunur; "elma yağı" veya "acı elma yağı" bu bitkiden üretilmektedir.

Bitkinin yaprakları çiçeklenmeden önce, Mayıs-Haziran aylarında toplanır. Etken maddelerinin zirveye ulaştığı öğlen saatlerinde toplanan yapraklar, gölgeli ve havadar bir yerde kurumaya bırakılır; iyice kuruduktan sonra ince kıyılarak hava almayan kaplarda saklanır.

İçeriği

Uçucu yağlar içerir: %30 Thujon, %5 Cineol, Linalol, Borneol, Salven, Pinen ve kafur. Ayrıca tanenler, triterpenoitler, flavonlar ve reçineli bileşikler taşır. Bitkinin bünyesinde su, protein, karbonhidrat, kalsiyum, demir, magnezyum, fosfor, potasyum, sodyum ve çinko ile A ve C vitaminleri, niasin (B3 vitamini) de bulunmaktadır.

Uyarılar

Adaçayının aşırı kullanımında kan basıncı yükselebilir. Hamile veya emziren kadınlar kullanmamalıdır.

Kullanım Biçimleri

Çay: Yarım veya bir tatlı kaşığı ince kıyılmış kuru yaprak, bir su bardağı kaynar suyla üstü kapalı olarak 10 dakika demlendikten sonra süzülür. Taze bitki kullanılırsa 4–5 dakika yeterlidir.

Çalkalama ve Gargara: 2–3 tatlı kaşığı kurutulmuş ince kıyılmış yaprak 2 bardak soğuk suya eklenir ve ateşe konur. Kaynamaya başlayınca ocaktan indirilir, üstü kapalı 15 dakika demlendikten sonra süzülür. Günde birkaç kez 5–10 dakika gargara yapılır.

Oturma Banyosu: İki avuç yaprak soğuk suda gece boyunca bekletilir. Ertesi gün kaynatma derecesine kadar ısıtılır, 5–6 dakika demlendikten sonra süzülür ve banyo suyuna eklenir. Kadın hastalıklarında oturma banyosu olarak kullanılır.